Choroby reumatyczne to szerokie spektrum chorób, w przebiegu których najczęstszym objawem, a jednocześnie najbardziej uciążliwym jest ból. Ból w chorobach reumatycznych jest najczęściej bólem przewlekłym, w którym standardowe leczenie przeciwbólowe często jest nieskuteczne. Utrzymywanie się bólu mimo stosowanego skutecznego leczenia immunomodulującego w zapalnych autoimmunologicznych chorobach reumatycznych, m.in. takich jak reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty układowy, powoduje negatywną ocenę stosowanego leczenia przez pacjenta i jest dużym wyzwaniem dla lekarza reumatologa. Ból towarzyszy też chorobie zwyrodnieniowej, gdzie możliwości jego leczenia są bardzo ograniczone najczęściej ze względu na wiek chorych i liczne schorzenia współwystępujące. W niniejszej książce omówione są wszystkie aspekty dotyczące bólu w chorobach reumatycznych, włączając podstawy patofizjologii, poprzez rozpoznawanie, zróżnicowanie i leczenie z oceną jego skuteczności. Poszerzenie swojej wiedzy na podstawie niniejszego opracowania będzie na pewno przydatne w codziennej praktyce i pomoże w skuteczniejszym leczeniu bólu u chorych na choroby reumatyczne. prof. dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska Z Przedmowy